Niskie ciśnienie krwi – przyczyny, objawy i postępowanie w hipotonii

Niskie ciśnienie krwi to stan, w którym wartości ciśnienia tętniczego są poniżej normy i mogą prowadzić do niedostatecznego ukrwienia narządów. Choć u części osób nie wywołuje objawów, u innych powoduje zawroty głowy, omdlenia i przewlekłe zmęczenie. Zrozumienie przyczyn hipotonii pozwala dobrać odpowiednie leczenie i zapobiegać powikłaniom.

• Objawowa hipotonia może prowadzić do omdleń i urazów
• Najczęstszą postacią jest hipotonia ortostatyczna związana ze zmianą pozycji ciała
• Przyczyną mogą być choroby serca, anemia, niedoczynność tarczycy lub stosowane leki
• Leczenie obejmuje nawadnianie, modyfikację stylu życia i terapię choroby podstawowej

Zobacz też: Jak często robić badania krwi – zalecenia oparte na dowodach naukowych

Czym jest niskie ciśnienie krwi i kiedy rozpoznaje się hipotonię?

Niskie ciśnienie krwi oznacza wartości ciśnienia tętniczego zwykle poniżej 90/60 mmHg, a rozpoznanie hipotonii opiera się na powtarzalnych pomiarach oraz obecności objawów klinicznych.

Hipotonia może mieć charakter bezobjawowy i występować konstytucjonalnie, zwłaszcza u młodych, szczupłych kobiet. W takich przypadkach nie wymaga leczenia, jeśli nie towarzyszą jej dolegliwości.

U części pacjentów pojawiają się jednak zawroty głowy, mroczki przed oczami, omdlenia, zasłabnięcia oraz kołatanie serca. Objawy wynikają z przejściowego niedokrwienia mózgu spowodowanego spadkiem ciśnienia tętniczego.

Jakie są rodzaje hipotonii i ich najczęstsze przyczyny?

Hipotonia dzieli się na pierwotną, wtórną oraz ortostatyczną, a każda z nich ma odmienny mechanizm powstawania.

Hipotonia pierwotna nie jest związana z chorobą ogólnoustrojową i często ma charakter konstytucjonalny. Może przebiegać z przewlekłym zmęczeniem, sennością i uczuciem zimnych dłoni oraz stóp.

Hipotonia wtórna wynika z innego schorzenia lub działania czynników zewnętrznych. Do najczęstszych przyczyn należą:

• Odwodnienie prowadzące do zmniejszenia objętości krwi krążącej
• Choroby serca, w tym arytmie zaburzające prawidłową pracę mięśnia sercowego
• Niedoczynność tarczycy
• Anemia
• Leki na nadciśnienie
• Leki moczopędne
• Leki psychotropowe

Hipotonia ortostatyczna występuje przy nagłej zmianie pozycji ciała z leżącej na stojącą. Mechanizm polega na niewystarczającej reakcji naczyń krwionośnych i układu autonomicznego na pionizację, co prowadzi do chwilowego spadku ciśnienia.

Jak przebiega diagnostyka i kiedy potrzebna jest konsultacja lekarska?

Diagnostyka opiera się na pomiarach ciśnienia w różnych pozycjach ciała oraz poszukiwaniu przyczyny wtórnej.

Lekarz analizuje okoliczności występowania objawów, ich częstotliwość oraz możliwe czynniki wywołujące, takie jak długotrwałe leżenie, ciąża czy stosowane leki. W przypadku podejrzenia choroby podstawowej wykonuje się badania laboratoryjne w kierunku anemii i zaburzeń hormonalnych oraz badania kardiologiczne przy podejrzeniu arytmii.

Szczególnej uwagi wymagają częste omdlenia, utrzymujące się zaburzenia koncentracji oraz epizody utraty przytomności, które mogą zwiększać ryzyko urazów.

Jak leczyć i zapobiegać objawowej hipotonii?

Leczenie zależy od przyczyny i nasilenia objawów, a w wielu przypadkach opiera się na modyfikacji stylu życia.

Podstawowe zalecenia obejmują:

• Regularne nawadnianie w celu zwiększenia objętości krwi krążącej
• Stopniową zmianę pozycji ciała, zwłaszcza przy wstawaniu
• Zwiększone spożycie soli u osób bez przeciwwskazań kardiologicznych
• Umiarkowaną aktywność fizyczną poprawiającą napięcie naczyń

W wybranych przypadkach pomocna może być kofeina zawarta w kawie lub herbacie, która przejściowo podnosi ciśnienie tętnicze poprzez stymulację układu współczulnego.

Jeśli hipotonia jest wtórna do choroby podstawowej, kluczowe znaczenie ma leczenie przyczynowe, na przykład korekta niedokrwistości lub modyfikacja dawek leków na nadciśnienie.

Sekcja pytań i odpowiedzi

Czy niskie ciśnienie krwi jest groźne?
U osób bez objawów zwykle nie stanowi zagrożenia, jednak przy częstych omdleniach wymaga diagnostyki.

Czy kawa pomaga przy hipotonii?
Kofeina może krótkotrwale podnieść ciśnienie, ale nie zastępuje leczenia przyczynowego.

Czy w ciąży ciśnienie może się obniżać?
Tak, zwłaszcza w pierwszym i drugim trymestrze, co wynika ze zmian hormonalnych i rozszerzenia naczyń.

Kiedy zgłosić się do lekarza?
Gdy pojawiają się omdlenia, nasilone zawroty głowy lub objawy utrudniające codzienne funkcjonowanie.

Źródła:

1. Freeman R. Clinical practice. Orthostatic hypotension. New England Journal of Medicine.
2. Fedorowski A. Orthostatic hypotension and cardiovascular risk. Journal of Internal Medicine.
3. Arnold AC et al. Management of orthostatic hypotension. Hypertension.
4. Ricci F. et al. Cardiovascular morbidity and mortality related to hypotension. European Heart Journal.
5. Lanier JB et al. Evaluation and management of orthostatic hypotension. American Family Physician.