E-recepta a tajemnica lekarska – jak chronione są informacje z konsultacji online

E-recepta a tajemnica lekarska to zagadnienie obejmujące zarówno poufność informacji przekazanych podczas świadczenia zdalnego, jak i bezpieczeństwo ich przetwarzania. Informacje o stanie zdrowia, leczeniu i ordynowanych preparatach podlegają ochronie również wtedy, gdy porada odbywa się przez internet lub telefon.

• Poufność obejmuje informacje uzyskane podczas świadczenia zdrowotnego niezależnie od tego, czy odbywa się ono stacjonarnie, czy zdalnie.
• Informacje dotyczące zdrowia należą do szczególnych kategorii danych osobowych i wymagają podwyższonego poziomu ochrony.
• System P1 i Internetowe Konto Pacjenta służą do bezpiecznej obsługi cyfrowych dokumentów oraz kontrolowanego dostępu do informacji o leczeniu.
• HTTPS i szyfrowanie transmisji są ważnymi zabezpieczeniami technicznymi, ale same nie przesądzają o wiarygodności serwisu medycznego.
• Apteka otrzymuje informacje potrzebne do realizacji dokumentu, a nie automatyczny dostęp do całej treści wcześniejszej porady.

Zobacz też: Legalna recepta online a weryfikacja tożsamości – dlaczego dane pacjenta muszą być potwierdzone

Czy tajemnica lekarska obejmuje e-receptę i konsultację online?

Tak. Obowiązek poufności obejmuje informacje uzyskane w związku z wykonywaniem zawodu medycznego także wtedy, gdy świadczenie zostało udzielone na odległość. Forma kontaktu nie znosi ochrony informacji dotyczących rozpoznania, objawów, historii leczenia, stosowanych preparatów czy zaleceń. Art. 40 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty nakazuje zachowanie w tajemnicy informacji związanych z osobą leczoną, uzyskanych podczas wykonywania zawodu. Analogiczne prawo wynika z art. 13–14 ustawy o prawach pacjenta. Przepisy przewidują określone wyjątki, ale ujawnienie informacji powinno wówczas następować jedynie w niezbędnym zakresie.

W praktyce oznacza to, że formularz medyczny, informacje przekazane podczas konsultacji wideo lub konsultacji telefonicznej, opis stanu zdrowia, historia choroby oraz zalecenia lekarskie nie stają się mniej poufne tylko dlatego, że zostały przekazane drogą elektroniczną. Dokumentacja medyczna podlega odrębnym zasadom przechowywania i udostępniania. Co do zasady jest udostępniana osobie, której dotyczy, jej przedstawicielowi ustawowemu, osobie upoważnionej oraz innym podmiotom wyłącznie w sytuacjach określonych prawem.

Ochrona zawodowej poufności i RODO nie są tym samym mechanizmem. Pierwsza dotyczy obowiązku nieujawniania informacji uzyskanych w związku z udzielaniem świadczeń, natomiast RODO reguluje sposób przetwarzania danych osobowych. Dane dotyczące zdrowia zostały w art. 9 RODO zaliczone do szczególnych kategorii danych. Ich przetwarzanie jest zasadniczo zabronione, chyba że zachodzi jedna z przewidzianych prawem podstaw, między innymi związana z diagnostyką, leczeniem i zarządzaniem świadczeniami zdrowotnymi. Sama zgoda pacjenta nie jest więc jedyną możliwą podstawą przetwarzania informacji w systemie ochrony zdrowia.

Jak konsultacja online powinna chronić dane medyczne?

Konsultacja online powinna być zorganizowana tak, aby ograniczać dostęp osób niepowołanych zarówno do treści rozmowy, jak i do zapisanych informacji. Bezpieczeństwo zależy od kilku warstw jednocześnie: prawidłowego uwierzytelnienia użytkowników, kontroli dostępu, zabezpieczenia transmisji, ochrony elektronicznej dokumentacji medycznej oraz procedur obowiązujących personel platformy telemedycznej.

Przegląd systematyczny Houser, Flite i Foster obejmujący 18 badań wykazał trzy główne grupy problemów dotyczących prywatności podczas świadczeń zdalnych. Były to czynniki środowiskowe, takie jak brak prywatnego miejsca do rozmowy, problemy technologiczne związane z bezpieczeństwem systemów oraz czynniki organizacyjne, w tym szkolenie personelu i sposób wdrażania procedur. Oznacza to, że nawet dobrze zabezpieczona infrastruktura nie rozwiązuje wszystkich problemów, jeśli rozmowa odbywa się na przykład w miejscu, w którym osoby postronne mogą ją usłyszeć.

Starszy przegląd systematyczny Watzlaf i wsp. również wskazywał, że ochrona świadczeń zdalnych wymaga jednoczesnego uwzględnienia poufności, kontroli dostępu, uwierzytelniania, szyfrowania, przechowywania informacji i dostępności systemów. Nowsze badania jakościowe zwracają dodatkowo uwagę na prywatność fizycznego otoczenia podczas rozmowy oraz obawy użytkowników związane z bezpieczeństwem oprogramowania i urządzeń.

W praktyce istotne są między innymi następujące zabezpieczenia:

• Uwierzytelnienie użytkownika przed udostępnieniem historii leczenia lub dokumentacji.
• Ograniczenie uprawnień personelu do zakresu informacji potrzebnego do wykonywania jego obowiązków.
• Szyfrowanie połączeń pomiędzy urządzeniem użytkownika a serwerem.
• Rejestrowanie dostępu do dokumentacji i stosowanie procedur dotyczących jej udostępniania.
• Ochrona urządzenia przed dostępem innych osób oraz prowadzenie rozmowy w miejscu zapewniającym prywatność.
• Oddzielenie informacji potrzebnych operatorowi płatności od treści przekazywanych w ramach świadczenia zdrowotnego.

HTTPS oznacza, że transmisja pomiędzy przeglądarką a serwerem jest chroniona protokołem TLS. Określenie SSL jest nadal potocznie używane w odniesieniu do certyfikatów internetowych, jednak właściwe współczesne zabezpieczenie transmisji opiera się na TLS. Sam symbol kłódki i HTTPS nie oznaczają przy tym, że każda procedura serwisu jest prawidłowa — zabezpieczone połączenie może mieć również strona, która niewłaściwie zarządza bazą danych placówki medycznej albo przyznaje personelowi zbyt szerokie uprawnienia.

Kto może uzyskać dostęp do e-recepty i danych pacjenta?

Dostęp do e-recepty i innych informacji zdrowotnych powinien wynikać z określonych uprawnień oraz celu, w jakim dane są potrzebne. Cyfrowy obieg dokumentu nie oznacza jego publicznej dostępności ani automatycznego udostępnienia całej historii osobom uczestniczącym tylko w jednym etapie świadczenia.

System e-zdrowia P1 jest centralnym elementem infrastruktury cyfrowej ochrony zdrowia. Centrum e-Zdrowia wskazuje, że P1 obsługuje między innymi elektroniczne recepty, skierowania, informacje o zdarzeniach medycznych i indeksy elektronicznej dokumentacji medycznej. Internetowe Konto Pacjenta umożliwia natomiast przeglądanie wystawionych i zrealizowanych dokumentów, dawkowania, części historii wizyt i dostępnej EDM. Możliwe jest także udzielenie określonych uprawnień osobie bliskiej, placówce, pracownikowi medycznemu lub farmaceucie, przy czym zakres dostępu może być ograniczony.

Przy realizacji w aptece farmaceuta otrzymuje dane niezbędne do obsługi wystawionego dokumentu. Można podać czterocyfrowy kod e-recepty wraz z numerem PESEL albo przedstawić dokument lub kod QR, który pozwala na jego odczyt bez głośnego podawania numeru identyfikacyjnego. Osoba trzecia może również odebrać przepisane preparaty, jeżeli posiada wymagane informacje. Nie oznacza to jednak automatycznego udostępnienia jej historii konsultacji, treści wcześniejszej rozmowy czy całej dokumentacji.

Bezpieczeństwo infrastruktury centralnej również podlega procedurom organizacyjnym. W kwietniu 2026 roku Centrum e-Zdrowia poinformowało o ponownym uzyskaniu certyfikacji ISO/IEC 27001 dla stosowanego systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji; wśród utrzymywanych przez CeZ rozwiązań wymieniono P1 i IKP. Certyfikacja potwierdza funkcjonowanie określonego systemu zarządzania bezpieczeństwem, ale nie należy jej interpretować jako gwarancji całkowitego wyeliminowania incydentów.

Osobnym elementem jest bezpieczeństwo komercyjnego serwisu, przez który odbywa się świadczenie. Formularz medyczny może zawierać bardzo szczegółowe informacje, dlatego przed jego wysłaniem warto ustalić, jaki podmiot odpowiada za usługę, jakie są zasady przetwarzania informacji, komu mogą być one udostępniane i jak długo są przechowywane. Płatność kartą, BLIK-iem lub przez Przelewy24 jest zwykle obsługiwana przy udziale operatora płatności, ale sama transakcja nie powinna być utożsamiana z dostępem operatora do pełnej historii leczenia. Dokładny zakres przetwarzania zależy od architektury konkretnej usługi i informacji przekazanych w jej polityce prywatności.

Q&A – co warto wiedzieć o ochronie informacji zdrowotnych?

Czy RODO zabrania przechowywania informacji o zdrowiu?

Nie. RODO wprowadza szczególną ochronę takich informacji, ale przewiduje podstawy pozwalające je przetwarzać między innymi w związku z diagnozowaniem i udzielaniem świadczeń. Podmiot powinien mieć odpowiednią podstawę prawną, realizować określony cel i stosować adekwatne zabezpieczenia.

Czy farmaceuta może zobaczyć całą historię leczenia?

Nie automatycznie. Podczas zwykłej realizacji dokumentu ma dostęp do informacji potrzebnych do wydania przepisanych produktów. Internetowe Konto Pacjenta pozwala natomiast dodatkowo udzielić aptece lub konkretnej osobie wykonującej zawód farmaceuty dostępu do określonych informacji o receptach i zakupionych preparatach.

Czy Profil Zaufany chroni informacje z porady?

Profil Zaufany może służyć do uwierzytelnienia podczas korzystania z usług publicznych, między innymi przy logowaniu do IKP. Potwierdzenie tożsamości jest jednak tylko jednym elementem ochrony. Nadal potrzebne są zabezpieczenia samego systemu, odpowiednie uprawnienia dostępu, ochrona urządzenia oraz bezpieczne przechowywanie dokumentacji.

Czy HTTPS oznacza, że serwis jest całkowicie bezpieczny?

Nie. HTTPS zabezpiecza transmisję pomiędzy urządzeniem a serwerem, przede wszystkim przed przechwyceniem lub modyfikacją danych w czasie przesyłania. Nie mówi natomiast, czy informacje są prawidłowo zabezpieczone po zapisaniu, kto ma do nich dostęp ani czy administrator stosuje właściwe procedury organizacyjne. Przeglądy badań nad telezdrowiem wskazują, że bezpieczeństwo zależy jednocześnie od technologii, procesów i warunków, w których odbywa się świadczenie.

Czy rozmowa telefoniczna lub wideo może być nagrywana bez informacji dla użytkownika?

Sam fakt korzystania ze zdalnej formy świadczenia nie oznacza, że rozmowa musi być nagrywana. Jeżeli usługodawca utrwala rozmowę, powinien określić podstawę i cel przetwarzania, poinformować o sposobie wykorzystania nagrania oraz zastosować zasady ochrony wynikające z przepisów o danych osobowych i dokumentacji. To, czy w konkretnej sytuacji podstawą będzie zgoda pacjenta, czy inna przesłanka prawna, zależy od celu i okoliczności przetwarzania.

Źródła

• Houser S.H., Flite C.A., Foster S.L. Privacy and Security Risk Factors Related to Telehealth Services – A Systematic Review. Perspectives in Health Information Management. 2023. Przegląd obejmował 18 badań i identyfikował czynniki środowiskowe, technologiczne i organizacyjne wpływające na prywatność świadczeń zdalnych.
• Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, w szczególności art. 40 dotyczący obowiązku zachowania informacji w tajemnicy. Aktualny tekst jednolity ustawy ogłoszono w Dz.U. z 2026 r. poz. 37.
• Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, w szczególności art. 13–14 oraz przepisy dotyczące udostępniania dokumentacji medycznej.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, w szczególności art. 9 dotyczący szczególnych kategorii danych osobowych.
• Centrum e-Zdrowia. System e-zdrowie (P1) – oficjalny opis systemu obsługującego między innymi elektroniczne recepty, skierowania oraz EDM.
• Centrum e-Zdrowia. 9 lat potwierdzonego bezpieczeństwa informacji w Centrum e-Zdrowia, 15 kwietnia 2026 r. – informacja o certyfikacji ISO/IEC 27001 systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji.